Taryfa gazowa W-3.6: jak sprawdzić czy jest dla ciebie?

Taryfa gazowa W-3.6: jak sprawdzić czy jest dla ciebie?
Rate this post

Taryfa gazowa W-3.6 jest przeznaczona dla gospodarstw domowych, których roczne zużycie gazu mieści się w przedziale od 1200 m³ do 8000 m³, co odpowiada około 13 350 – 88 900 kWh/rok [1][4]. Charakteryzuje się 6 odczytami licznika w ciągu roku, co pomaga w bardziej precyzyjnym rozliczaniu zużycia i świadomym zarządzaniu kosztami ogrzewania domu, podgrzewania wody i gotowania.

Ten poradnik jest częścią przewodnika Gaz w domu, w którym zebraliśmy wszystkie artykuły z tego tematu.

Spis treści

Jakie są korzyści i wyzwania związane z taryfą W-3.6 w kontekście rosnących cen gazu?

Taryfa W-3.6, choć skrojona pod większe zużycie gazu, oferuje potencjalne oszczędności przy stabilnych cenach surowca, lecz jednocześnie niesie ze sobą wyzwania związane z wahaniami cen hurtowych, które mogą znacząco wpływać na wysokość rachunków. Świadome zarządzanie zużyciem oraz optymalizacja użytkowania urządzeń gazowych są kluczowe, zwłaszcza w obliczu stopniowego odmrażania cen gazu, które ma nastąpić od 1 lipca 2024 r. [6].

Potencjalne korzyści wynikające z taryfy W-3.6 koncentrują się na możliwości osiągnięcia niższej średniej ceny jednostkowej gazu w przeliczeniu na kWh, zwłaszcza w porównaniu do taryf o niższym zużyciu, pod warunkiem stabilnych cen na rynku. Dedykowanie tej taryfy dla odbiorców zużywających znaczne ilości gazu (od 1200 m³ do 8000 m³ rocznie) pozwala sprzedawcom oferować korzystniejsze warunki dla klientów o przewidywalnym, wysokim zapotrzebowaniu. Jest to szczególnie widoczne w domach jednorodzinnych, gdzie gaz wykorzystywany jest do ogrzewania, podgrzewania wody i gotowania.

Wyzwania związane z taryfą W-3.6 wynikają głównie z niestabilności cen gazu na rynkach hurtowych, co bezpośrednio przekłada się na stawki końcowe dla konsumentów. Mimo że Prezes URE zatwierdza taryfy gazowe, a ceny dla gospodarstw domowych były zamrażane (np. w pierwszej połowie 2024 r. [5]), perspektywa stopniowego odmrażania cen od 1 lipca 2024 r. oznacza, że konsumenci muszą być przygotowani na potencjalne wzrosty kosztów [6]. Ryzyko to można jednak minimalizować poprzez aktywne monitorowanie zużycia, inwestowanie w termomodernizację budynku (co obniża zapotrzebowanie na gaz do ogrzewania) oraz wykorzystywanie inteligentnych systemów zarządzania energią.

💡 Wskazówka: Rozważ wykonanie audytu energetycznego swojego domu, aby zidentyfikować obszary, w których można zredukować zużycie gazu. Optymalizacja ustawień ogrzewania i termomodernizacja to praktyczne sposoby na obniżenie rachunków, zwłaszcza w taryfie W-3.6, gdzie zużycie jest wysokie.

Taryfa gazowa W-3.6 – dla kogo jest przeznaczona?

Taryfa W-3.6 jest przeznaczona dla gospodarstw domowych o rocznym zużyciu gazu mieszczącym się w przedziale od 1200 m³ do 8000 m³, co odpowiada około 13 350 do 88 900 kWh/rok [1][4]. Kwalifikują się do niej głównie odbiorcy, którzy używają gazu nie tylko do gotowania, ale również do ogrzewania domu i podgrzewania wody, co jest typowe dla większych domów jednorodzinnych lub mieszkań z centralnym ogrzewaniem gazowym.

Szczegółowo, zakres rocznego zużycia gazu dla taryfy W-3.6 wynosi od 1200 m³ do 8000 m³. Przeliczając to na kilowatogodziny (kWh) z użyciem współczynnika konwersji wynoszącego od 11,0 do 11,2 kWh/m³ [4], otrzymujemy zakres od około 13 350 do 88 900 kWh rocznie. Takie zużycie wskazuje na intensywne wykorzystanie gazu w gospodarstwie domowym.

Dowiedź się również:  Jaki jest gaz w butli gazowej? Przewodnik po rodzajach gazu

Typowe zastosowania gazu w kwalifikujących się gospodarstwach domowych obejmują przede wszystkim:

  • Ogrzewanie pomieszczeń: Jest to największa składowa zużycia gazu w domach jednorodzinnych, często stanowiąca ponad 80% całkowitego zapotrzebowania.
  • Podgrzewanie wody użytkowej: Gazowe podgrzewacze wody lub kotły dwufunkcyjne są powszechne i generują znaczące zużycie.
  • Gotowanie: Choć jest to najmniejsza składowa, również wpływa na sumaryczne zużycie.

Charakterystyka domów kwalifikujących się do taryfy W-3.6 to zazwyczaj domy jednorodzinne o powierzchni powyżej 100 m², często starsze budownictwo lub domy z niższym standardem izolacji, choć także nowsze, duże obiekty, w których gaz jest głównym źródłem ciepła. Odbiorcy ci zazwyczaj zużywają znacznie więcej gazu niż osoby korzystające z gazu wyłącznie do gotowania (np. taryfa W-1) lub gotowania i podgrzewania wody (taryfa W-2) [2][3].

Czym różni się taryfa W-3.6 od innych podgrup taryfy W-3?

Taryfa W-3.6 wyróżnia się w grupie taryfowej W-3 głównie częstotliwością odczytów licznika, które odbywają się 6 razy w roku, w przeciwieństwie do innych podgrup W-3, gdzie liczba odczytów może być inna (np. W-3.9 ma 9 odczytów). Co ważne, stawki za paliwo gazowe w ramach całej grupy taryfowej W-3 są zazwyczaj identyczne, a różnice mogą pojawiać się w opłatach abonamentowych i dystrybucyjnych, które są uzależnione od konkretnego sprzedawcy i operatora systemu dystrybucyjnego [3][1].

Główną cechą odróżniającą taryfę W-3.6 od pozostałych podgrup (np. W-3.9 czy W-3.12) jest właśnie częstotliwość odczytów licznika. Liczba '6′ w nazwie taryfy W-3.6 oznacza, że sprzedawca gazu (lub operator systemu dystrybucyjnego) dokonuje odczytów co dwa miesiące, czyli sześć razy w ciągu roku [1]. Pozwala to na bardziej bieżące monitorowanie zużycia i dokładniejsze prognozowanie rachunków, co jest korzystne dla odbiorców o wysokim i zmiennym zapotrzebowaniu na gaz.

W kwestii stawek za paliwo gazowe, w ramach taryfy W-3 (do której należy W-3.6), cena za kilowatogodzinę (kWh) gazu jest zazwyczaj taka sama dla wszystkich podgrup. Różnice mogą jednak dotyczyć opłat abonamentowych i stałych opłat dystrybucyjnych. Te ostatnie są naliczane za utrzymanie infrastruktury gazowej i są niezależne od zużycia gazu, jednak ich wysokość może się różnić w zależności od podgrupy taryfowej i konkretnego operatora systemu dystrybucyjnego. Zmienne opłaty dystrybucyjne, naliczane za każdą zużytą kWh, są zazwyczaj takie same w ramach jednej grupy taryfowej.

Poniższa tabela przedstawia porównanie taryfy W-3.6 z innymi podgrupami taryfy W-3 pod kątem kluczowych parametrów:

CechaTaryfa W-3.6Inne podgrupy W-3 (np. W-3.9, W-3.12)
Zakres rocznego zużycia gazu1200 m³ – 8000 m³ (ok. 13 350 – 88 900 kWh/rok)Ten sam dla całej grupy W-3
Częstotliwość odczytów licznika6 razy w roku (co dwa miesiące)9 razy w roku (W-3.9), 12 razy w roku (W-3.12)
Stawka za paliwo gazowe (cena jednostkowa kWh)Zazwyczaj taka sama dla całej grupy W-3Zazwyczaj taka sama dla całej grupy W-3
Opłaty abonamentoweMogą się różnić w zależności od sprzedawcy i podgrupyMogą się różnić w zależności od sprzedawcy i podgrupy
Opłaty dystrybucyjne stałeMogą się różnić w zależności od operatora i podgrupyMogą się różnić w zależności od operatora i podgrupy
Opłaty dystrybucyjne zmienneZazwyczaj takie same dla całej grupy W-3Zazwyczaj takie same dla całej grupy W-3

⚠️ Uwaga: Choć cena gazu dla gospodarstw domowych wynosiła 0,24 zł/kWh od 26 lutego 2024 r. do końca 2026 r., należy pamiętać, że jest to cena samego paliwa, do której dolicza się opłaty dystrybucyjne i abonamentowe. Zmiany w przepisach mogą wpłynąć na ostateczną cenę.

Jakie czynniki wpływają na wysokość rachunku w taryfie W-3.6?

Na wysokość rachunku w taryfie W-3.6 wpływają przede wszystkim cena paliwa gazowego, opłaty za dystrybucję (zarówno stałe, jak i zmienne), opłata abonamentowa oraz rzeczywiste roczne zużycie gazu wyrażone w kilowatogodzinach (kWh). Aktualne cenniki sprzedawcy oraz współczynnik konwersji metrów sześciennych na kilowatogodziny również odgrywają kluczową rolę w ostatecznym kształcie kosztów [1][4].

Poniżej przedstawiono szczegółowo składowe rachunku za gaz w taryfie W-3.6:

  • Cena paliwa gazowego: Jest to podstawowa składowa, naliczana za każdą zużytą kilowatogodzinę (kWh) gazu. Ceny te są zatwierdzane przez Prezesa URE i mogą podlegać zamrożeniu lub stopniowemu odmrażaniu, jak miało to miejsce w 2024 roku [5][6]. Przykładowo, cena paliwa gazowego (bez dystrybucji i abonamentu) wynosiła 0,24 zł/kWh od 26 lutego 2024 r. do końca 2026 r.
  • Opłata za dystrybucję (zmienna): Nalicza się ją za każdą zużytą kWh gazu i stanowi wynagrodzenie dla operatora systemu dystrybucyjnego za przesył gazu siecią. Jej wysokość zależy od cennika operatora.
  • Opłata za dystrybucję (stała): Jest to stała opłata miesięczna lub dwumiesięczna, niezależna od ilości zużytego gazu. Pokrywa koszty utrzymania infrastruktury dystrybucyjnej.
  • Opłata abonamentowa: Stała opłata pobierana przez sprzedawcę gazu, również niezależna od zużycia. Jej wysokość zależy od wybranej taryfy i sprzedawcy.
  • Roczne zużycie gazu: Najważniejszy czynnik, bezpośrednio przekładający się na koszty paliwa i zmiennych opłat dystrybucyjnych. W taryfie W-3.6 jest to zakres od 1200 m³ do 8000 m³ rocznie [1].
  • Współczynnik konwersji m³ na kWh: Gaz jest sprzedawany w kWh, ale liczniki mierzą zużycie w m³. Współczynnik ten (od 11,0 do 11,2 kWh/m³) pozwala przeliczyć objętość gazu na energię, co jest kluczowe dla prawidłowego rozliczenia [4].
Dowiedź się również:  Gaz naturalny vs gaz ziemny: kluczowe różnice i zastosowania

Wpływ aktualnych cenników sprzedawcy i operatora dystrybucyjnego jest fundamentalny. Klienci powinni regularnie sprawdzać te cenniki, dostępne na stronach internetowych sprzedawców (np. myORLEN [1]) i operatorów, aby być świadomymi zmian. Warto również analizować prognozy dotyczące stabilizacji cen na rynkach surowców oraz stopniowego odmrażania cen gazu, co pozwala na lepsze prognozowanie przyszłych rachunków.

Jak sprawdzić swoje roczne zużycie gazu i czy kwalifikujesz się do taryfy W-3.6?

Aby sprawdzić swoje roczne zużycie gazu i ocenić, czy kwalifikujesz się do taryfy W-3.6, należy przeanalizować poprzednie rachunki za gaz, skorzystać z panelu klienta udostępnianego przez sprzedawcę, lub samodzielnie odczytać licznik i skalkulować zużycie. Znając swoje roczne zużycie w m³ lub kWh, można porównać je z zakresem taryfy W-3.6 (1200 m³ do 8000 m³ rocznie) i ocenić optymalność obecnej taryfy [1][4].

Poniżej przedstawiono kroki, które pomogą Ci zweryfikować Twoje zużycie:

  1. Analiza poprzednich rachunków za gaz: Najprostszym sposobem jest przejrzenie rachunków z ostatnich 12 miesięcy. Na każdym rachunku powinna znajdować się informacja o zużyciu gazu w metrach sześciennych (m³) lub kilowatogodzinach (kWh) za dany okres rozliczeniowy. Zsumowanie tych wartości da orientacyjne roczne zużycie.
  2. Korzystanie z portalu klienta sprzedawcy gazu: Większość sprzedawców (np. myORLEN [1]) oferuje dostęp do panelu klienta online, gdzie można sprawdzić szczegółową historię zużycia gazu, rachunki oraz obecną taryfę. Dane te są często przedstawione w czytelnych wykresach, co ułatwia analizę.
  3. Samodzielny odczyt licznika i kalkulacja zużycia: Jeśli nie masz dostępu do wcześniejszych rachunków lub panelu klienta, możesz samodzielnie odczytać licznik gazu, zapisując stan początkowy i końcowy w ciągu roku. Różnica w odczytach da roczne zużycie w m³. Pamiętaj, że do przeliczenia m³ na kWh potrzebny jest współczynnik konwersji (ok. 11,0-11,2 kWh/m³) [4].

Po uzyskaniu rocznego zużycia gazu, porównaj je z kryteriami taryfy W-3.6:

  • Jeśli Twoje roczne zużycie wynosi od 1200 m³ do 8000 m³ (czyli około 13 350 – 88 900 kWh/rok), kwalifikujesz się do taryfy W-3.6.
  • Jeśli zużycie jest niższe, być może bardziej odpowiednia będzie taryfa W-1 (tylko gotowanie) lub W-2 (gotowanie i podgrzewanie wody).
  • Jeśli zużycie jest wyższe niż 8000 m³, warto rozważyć taryfy z wyższych podgrup W-3, jeśli są dostępne u Twojego sprzedawcy.

Warto pamiętać, że taryfa W-3.6 dedykowana jest domom, które intensywnie korzystają z gazu, głównie do ogrzewania.

Czy można zmienić taryfę gazową na inną i jak to zrobić krok po kroku?

Zmiana taryfy gazowej na inną jest możliwa, jeśli roczne zużycie gazu kwalifikuje do innej grupy taryfowej, co często prowadzi do potencjalnych oszczędności. Procedura zazwyczaj wymaga kontaktu z aktualnym dostawcą gazu, złożenia odpowiedniego wniosku oraz, w niektórych przypadkach, podpisania nowej umowy, co jest procesem prostym i zazwyczaj bezpłatnym.

Kiedy możliwa jest zmiana taryfy?
Zmiana taryfy jest uzasadniona, gdy Twoje roczne zużycie gazu znacząco odbiega od zakresu taryfy W-3.6 (1200 m³ – 8000 m³) i kwalifikuje Cię do innej grupy taryfowej. Może to nastąpić na skutek:

  • Zmiany stylu życia: np. wyprowadzka części rodziny, co obniża zużycie wody i ogrzewania.
  • Termomodernizacji budynku: co znacząco obniża zapotrzebowanie na gaz do ogrzewania.
  • Instalacji alternatywnych źródeł ciepła: np. pompy ciepła, kominka z płaszczem wodnym.

Zmiana taryfy może przynieść potencjalne oszczędności, ponieważ każda taryfa ma inne stawki za gaz, opłaty stałe i dystrybucyjne. Nieodpowiednia taryfa może generować niepotrzebne koszty, np. poprzez płacenie wysokich opłat stałych za taryfę z wysokim limitem zużycia, podczas gdy faktyczne zużycie jest znacznie niższe.

Procedura zmiany taryfy u sprzedawcy gazu krok po kroku:

  1. Zweryfikuj swoje roczne zużycie: Upewnij się, że Twoje faktyczne zużycie gazu mieści się w zakresie innej taryfy (np. W-1 lub W-2, jeśli zużycie spadło).
  2. Skontaktuj się ze swoim sprzedawcą gazu: Możesz to zrobić telefonicznie, osobiście w biurze obsługi klienta lub poprzez panel klienta online.
  3. Zapytaj o dostępne taryfy: Poproś o przedstawienie dostępnych taryf dla gospodarstw domowych, które odpowiadają Twojemu obecnemu zużyciu. Sprzedawca powinien przedstawić Ci pełną ofertę wraz z cennikami.
  4. Złóż wniosek o zmianę taryfy: Sprzedawca udostępni Ci formularz wniosku. W niektórych przypadkach wystarczy oświadczenie.
  5. Podpisz nową umowę (jeśli wymagana): W zależności od polityki sprzedawcy i zakresu zmiany, może być konieczne podpisanie aneksu do obecnej umowy lub zupełnie nowej umowy.
  6. Oczekuj na zmianę: Zmiana taryfy zazwyczaj następuje od początku kolejnego okresu rozliczeniowego po złożeniu wniosku i podpisaniu dokumentów. Sprzedawca poinformuje Cię o dacie wejścia w życie nowej taryfy.
Dowiedź się również:  Jak tankuje się gaz? Przewodnik po stacjach LPG

Pamiętaj, że w Polsce sprzedawcę gazu można zmieniać bezpłatnie, a sama zmiana taryfy u tego samego sprzedawcy również jest zazwyczaj darmowa.

Jaka jest różnica między taryfą W-3.6 a innymi taryfami grupy W-3 pod kątem opłat stałych?

Taryfa W-3.6, podobnie jak inne taryfy grupy W-3, ma podobne stawki za paliwo gazowe, ale może różnić się wysokością opłat abonamentowych i stałych opłat dystrybucyjnych. Różnice te zależą od sprzedawcy i operatora systemu dystrybucyjnego, a także od konkretnej podgrupy taryfy W-3, której nazwa odzwierciedla częstotliwość odczytów licznika.

Czy mogę zmienić taryfę gazową W-3.6 na inną, jeśli moje zużycie gazu nagle spadnie?

Tak, możesz zmienić taryfę gazową W-3.6 na inną, jeśli Twoje roczne zużycie gazu znacząco spadnie i będzie kwalifikować się do niższej grupy taryfowej, np. W-2 lub W-1. Wymaga to kontaktu ze sprzedawcą gazu, złożenia wniosku i ewentualnego podpisania nowej umowy, co może przynieść oszczędności dzięki niższym opłatom stałym.

Jak często sprzedawcy gazu aktualizują cenniki dla taryfy W-3.6 i gdzie można znaleźć najnowsze informacje?

Sprzedawcy gazu aktualizują cenniki dla taryfy W-3.6 zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz decyzjami Prezesa URE, co może nastąpić kilka razy w roku. Najnowsze informacje o cennikach, stawkach za gaz i opłatach dystrybucyjnych są zawsze dostępne na stronach internetowych sprzedawców, np. myORLEN.pl, oraz w biurach obsługi klienta.

Co oznacza, że '6′ w taryfie W-3.6 wskazuje na częstotliwość odczytów licznika gazowego?

Liczba '6′ w nazwie taryfy W-3.6 oznacza, że sprzedawca gazu lub operator systemu dystrybucyjnego dokonuje odczytów licznika sześć razy w ciągu roku, czyli co dwa miesiące. Ta częstotliwość odczytów pozwala na bardziej precyzyjne i regularne rozliczanie zużycia gazu, co jest korzystne dla gospodarstw domowych o dużym zużyciu.

Jak obliczyć, ile kWh zużyłem rocznie, mając tylko dane w metrach sześciennych z rachunków za gaz w taryfie W-3.6?

Aby obliczyć roczne zużycie gazu w kWh, mając dane w metrach sześciennych (m³) z rachunków, należy zsumować zużycie m³ z ostatnich 12 miesięcy, a następnie pomnożyć je przez współczynnik konwersji, który wynosi od 11,0 do 11,2 kWh/m³. Współczynnik ten jest zazwyczaj podany na rachunku lub na stronie sprzedawcy gazu.

Czy gospodarstwo domowe wykorzystujące gaz tylko do podgrzewania wody może kwalifikować się do taryfy W-3.6?

Gospodarstwo domowe wykorzystujące gaz tylko do podgrzewania wody zazwyczaj nie kwalifikuje się do taryfy W-3.6, ponieważ jej zakres zużycia (1200-8000 m³ rocznie) jest znacznie wyższy niż typowe zużycie do podgrzewania wody. Takie gospodarstwa kwalifikują się raczej do taryfy W-2, przeznaczonej dla gotowania i podgrzewania wody.

Jakie dokumenty są potrzebne do złożenia wniosku o zmianę taryfy gazowej dla gospodarstwa domowego w Polsce?

Do złożenia wniosku o zmianę taryfy gazowej dla gospodarstwa domowego w Polsce zazwyczaj potrzebny jest dowód osobisty wnioskodawcy, aktualna umowa o dostawę gazu oraz numer Punktu Poboru Gazu (PPG). W niektórych przypadkach sprzedawca może wymagać również aktualnego odczytu licznika.

W jaki sposób Prezes URE zatwierdza taryfy gazowe i jaki ma to wpływ na cenę dla odbiorców w taryfie W-3.6?

Prezes Urzędu Regulacji Energetyki (URE) zatwierdza taryfy gazowe dla sprzedawców, w tym stawki za paliwo gazowe i opłaty dystrybucyjne, dbając o ich zgodność z przepisami i uzasadnione koszty. Ma to bezpośredni wpływ na cenę dla odbiorców w taryfie W-3.6, ponieważ zatwierdzone przez URE stawki stanowią podstawę do wyliczenia rachunków.

Czy są dostępne programy dopłat lub zniżek dla odbiorców gazu w taryfie W-3.6, którzy mają wysokie rachunki?

Tak, w Polsce dostępne są programy dopłat i zniżek dla odbiorców gazu, którzy mają wysokie rachunki, takie jak bon energetyczny czy wcześniej tarcze ochronne. Warunki i dostępność tych programów są ustalane przez ustawodawcę i mogą zmieniać się w zależności od sytuacji rynkowej i polityki społecznej, dlatego warto śledzić aktualności rządowe.

Jaka będzie orientacyjna cena gazu za kWh w taryfie W-3.6 po stopniowym odmrożeniu cen w 2024 roku?

Po stopniowym odmrożeniu cen gazu, które ma nastąpić od 1 lipca 2024 r., orientacyjna cena gazu za kWh w taryfie W-3.6 dla gospodarstw domowych może wzrosnąć. Dotychczas cena paliwa gazowego (bez dystrybucji) wynosiła 0,24 zł/kWh. Nowa cena będzie zależeć od decyzji Prezesa URE oraz warunków rynkowych, a także od ewentualnych mechanizmów osłonowych.

Czy taryfa gazowa W-3.6L jest tym samym co taryfa W-3.6, czy są między nimi jakieś różnice?

Taryfa gazowa W-3.6L nie jest tym samym co taryfa W-3.6, choć obie należą do grupy taryfowej W-3. Litera „L” w nazwie taryfy często oznacza, że jest to taryfa dla gazu płynnego (LPG), podczas gdy taryfy bez „L” odnoszą się do gazu ziemnego. Różnice mogą dotyczyć zarówno cen paliwa, jak i opłat dystrybucyjnych.

Gdzie znajdę szczegółowe porównanie opłat dystrybucyjnych dla taryfy W-3.6 w różnych regionach Polski?

Szczegółowe porównanie opłat dystrybucyjnych dla taryfy W-3.6 w różnych regionach Polski można znaleźć na stronach internetowych operatorów systemów dystrybucyjnych (OSD) działających w danym regionie, a także na stronie Urzędu Regulacji Energetyki (URE). Opłaty te mogą się różnić w zależności od lokalizacji i OSD.

Źródła

  1. Taryfa | myORLEN sp. z o.o. (dawniej PGNiG Obrót Detaliczny sp. z o.o.) — myorlen.pl
  2. Gaz ziemny – taryfa W2 czy W3, co się opłaca — izap.pl
  3. Taryfy gazu – jakie są grupy dla gospodarstw domowych i firm? | Elenger — elenger.pl
  4. Cena gazu – cena za m3 i kWh — akademia-fotowoltaiki.pl
  5. Nowa taryfa dla PGNiG OD – Aktualności Urząd Regulacji Energetyki — ure.gov.pl

Powiązane artykuły

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *